Krew.html



Krew płynąca z rany na palcu

Od lewej do prawej: erytrocyt, trombocyt, leukocyt

Rozmaz krwi człowieka: a – bezjądrzaste erytrocyty, b – neutrofil, c – eozynofil, d – limfocyt.

Krew (łac. sanguis) – rodzaj tkanki łącznej krążącej w naczyniach krwionośnych (układ krwionośny zamknięty) lub w jamie ciała (układ krwionośny otwarty). W szerokiej definicji obejmuje krew obwodową i tkankę krwiotwórczą, a w wąskiej tylko tę pierwszą. Jako jedyna (wraz z limfą) występuje w stanie płynnym. Odpowiada za transport elementów morfotycznych krwi oraz różnych białek.

Ilość krwi w organizmie przeciętnego człowieka wynosi 5-5,5 l (70 ml/kg) i jest to w przybliżeniu 1/13 do 1/12 wagi ciała. Dla dzieci jest to ok. 1/10 do 1/9 wagi ciała. Część krwi mieści się w zbiornikach krwi i jest włączana do krążenia tylko w razie konieczności.

edytuj Podstawowe składniki krwi

Krew można podzielić na osocze oraz na elementy morfotyczne (czyli komórkowe).

edytuj Osocze

Osocze, jest to składnik płynny krwi w skład którego wchodzi:

• woda (około 92%)
• białka osocza (odpowiadające za ciśnienie onkotyczne oraz za transport substancji):
  • albuminy
  • globuliny alfa 1
  • globuliny alfa 2
  • globuliny beta
  • globuliny gamma
• Lipidy osocza
  • HDL
  • IDL
  • LDL
  • VLDL
• hormony
• transportowane do komórek rozpuszczone gazy, substancje odżywcze (cukry, tłuszcze) i witaminy
• produkty przemiany materii (np. mocznik, kwas moczowy), bilirubina, urobilinogen.
• składniki nieorganiczne - potas, fosforany

edytuj Elementy morfotyczne

Elementy morfotyczne stanowią około 45% objętości krwi. Ten składnik nazywany jest też hematokrytem i ma duże zastosowanie kliniczne.

• krwinki czerwone (erytrocyty) – norma: 4,5-5,5 mln/mm³. Te komórki nie posiadają jądra komórkowego, oraz licznych organelli komórkowych. Mają kształt dwuwklęsłego dysku, a ich średnica wynosi 7-8 mikrometrów. Czas przeżycia erytrocytów to ok. 120 dni. Erytrocyty stanowią ok. 90-94% ogółu elementów morfotycznych. U człowieka erytrocyty są bezjądrzaste - aktywność metaboliczna przeznaczana jest na przenoszenia hemoglobiny. Erytrocyty innych kręgowców mogą posiadać jądro.
• krwinki białe (leukocyty) – norma: 4-9 tys/mm³, jądrzaste, średnica 2-4 mikrometra, odpowiadają za odpowiedź immunologiczną. Występują w kilku postaciach jako:
• agranulocyty - cytoplazma nie zawiera ziarnistości
  • monocyty
  • limfocyty
• granulocyty - cytoplazma zawiera ziarnistości
  • neutrofile - granulocyty obojętnochłonne
  • bazofile - granulocyty zasadochłonne
  • eozynofile - granulocyty kwasochłonne
• płytki krwi (trombocyty) – norma: 150-350 tys/mm³. Są to fragmenty ich komórkowych prekursorów czyli megakariocytów. Odpowiadają za krzepnięcie krwi.

edytuj Funkcje krwi

Krew pełni następujące funkcje:

• dzięki hemoglobinie erytrocytów krew może rozprowadzać po organizmie tlen, a odprowadzać do płuc dwutlenek węgla (zobacz też: wymiana gazowa),
• rozprowadza substancje odżywcze oraz witaminy i hormony,
• odprowadza do narządów wydalniczych (nerki, gruczoły potowe) i wątroby substancje zbędne bądź szkodliwe,
• transportuje komórki krwi z miejsc hemocytogenezy (szpiku kostnego, gruczołów limfatycznych) do centralnego układu krwionośnego,
• zapewnia możliwość regulacji termicznej,
• zapewnia możliwość regulacji ciśnienia wewnątrz organizmu,
• bierze udział w procesach krzepnięcia,
• stanowi ważny czynnik w utrzymaniu homeostazy:
  • buforuje (zapewnia w pewnych granicach stałe pH 7,4),
  • gospodarka glukozą, lipidami i innymi substancjami pochodzącymi z białek,
• bierze udział w obronie organizmu.

edytuj Ewolucja

Każda komórka w celu zachowania własnego metabolizmu musi prowadzić ciągłą wymianę z otoczeniem. Powstawanie coraz to bardziej złożonych organizmów wielokomórkowych spowodowało, iż coraz mniejsza część organizmu miała bezpośredni kontakt z otoczeniem, przez co dyfuzja nie była w stanie zapewnić wymiany materii w całym organizmie. W celu połączenia komórek wewnętrznych ze środowiskiem został wykształcony nowy środek transportu w postaci ciekłej - krwi. Skróciła ona odległość dyfuzji, umożliwiając przez to powstawanie coraz to większych i bardziej zaawansowanych organizmów.

U zwierząt posiadających otwarty układ krwionośny (np. pierścienice, mięczaki) krew nie jest oddzielona od stromy. Substancja ta nazywana jest hemolimfą. Stosunkowo powolną cyrkulację hemolimfy rekompensuje fakt, że nie służy ona do transportu tlenu (rolę tą przejmują tchawki).

edytuj Zobacz też

Zobacz hasło krew w Wikisłowniku

Zobacz kategorię na Wikimedia Commons:
Krew

• Hemofobia - lęk przed krwią
• grupy krwi
• układ krwionośny
• transfuzja krwi
• preparaty krwiopochodne
• trombafereza
• Acydemia

edytuj Bibliografia

• Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej. Władysław Z. Traczyk i Andrzej Trzebski. Wydanie III. ISBN 83-200-3020-X. Strony:398-421

edytuj Linki zewnętrzne

• (en) Krew, płytki krwi, itp.

Przeczytaj też zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych na Wikipedii!
Wikiprojekt: Nauki medyczne • Portal: Nauki medyczne